Św. Patryk nadchodzi, czyli historia parad w dniu patrona Irlandii

Św. Patryk, który żył w Vwieku, jest patronem i narodowym apostołem Irlandii. Urodził się w Brytanii za czasów rzymskich. Jednak został stamtąd porwany – w wyniku czego znalazł się w Irlandii w wieku 16 lat. Uciekł stąd, jednak później sam powrócił jako krzewiciel chrześcijaństwa na tych ziemiach. 

Najbardziej znaną legendą z nim związaną jest nauczanie przez niego o Trójcy Świętej za pomocą prostego przykładu: trzech listków koniczyny, zwanej shamrock (jest to narodowy znak Irlandii).

Od około 10 wieku,17 marca  jest w Irlandii obchodzony Dzień Św. Patryka (uznaje się ten dzień za datę jego śmierci). Nie jest to jednak obecnie w żadnym razie dzień smutny – wręcz przeciwnie, pełen radości i optymizmu.  

Dzień ten przypada na czas Wielkiego Postu (Christian season of Lent). Rankiem zwykle rodziny uczestniczą we mszy świętej, natomiast popołudnie to czas świętowania: obiad (tradycyjnie bekon i kapusta), a także licznie odbywające się parady.

Co ciekawe, pierwsza parada upamiętniająca postać św. Patryka nie odbyla się w Irlandii. Było to 17 marca 1762 roku w Stanach Zjednoczpnych. Irlandzcy żołnierze, służący w angielskim wojsku, przemaszerowali przez ulice Nowego Jorku przy dżwiękach ich ojczystej muzyki. Był to sposób na powrót do tradycji, a także zacieśnienie wzajemnych relacji z rodakami służącymi w angielskiej armii.

Na pewno pomogło to wciągu kolejnych lat i wieków pogłębić tożsamość narodową zwłaszcza tych, licznych przecież grup rodaków, którzy żyli na emigracji. Zaczęły bowiem powstawać w Nowym Jorku różne stowarzyszenia zrzeszające Irlandczyków. Każda z takich grup organizowała własne parady, po czym kilka takich stowarzyszeń przyczyniło siędo zjednoczenia ich w ramach jednej – organizowanej w Dniu św. Patryka. Dziś jest to najstarsza światowa parada społeczna i zarazem największa w Stanach Zjednoczonych: z ponad 150.000 uczestników i ok. 3 milionami obserwatorów. Trwa około pięciu godzin. Również w innych miastach jak Boston, Philadelphia czy Chicago odbywają się podobne parady (w każdej z nich uczestniczy od 10.000 do 20.000 ludzi).

Aż do połowy XIXw. większość  irlandzkich emigrantów w Stanach Zjednoczonych było czlonkami protestanckiej klasy średniej. Blisko million, często biednych I niewyedukowanych Irlandzkich katolików uciekło do Ameryki przed głodem spowodowanym w 1845roku w ich kraju przez Wielki Głód Ziemniaczany (Great Potato Famine). W duzej mierze ze względu na odmienne wierzenia religijne i inny od angielskiego  akcent językowy, bardzo trudno było im znaleźć jakąkolwiek pracę. Kiedy zaczęli oni celebrować święto swego patrona w czasie wspomnianych parad, musieli stawić czoło wielu uprzedzeniom, np. często byli opisywani przez Amerykanów jako “pijane, dzikie małpy”.

Irlandzcy Amerykanie zaczęli wkrótce zdawać sobie sprawę, że ich rosnąca populacja w Stanach Zjednoczonych może przyczynić się do osiągniecia politycznej władzy. Zaczęto organizować blok partyjny zwany “Green machine”, a coroczne parady stały się świetną okazją do pokazania swej siły oraz zaprezentowania kandydatów do stowarzyszeń i partii politycznych.

Ważnym wydarzeniem dla Amerykanów Irlandzkiego pochodzenia było uczestnictwo prezydenta USA Harry’ego S. Thrumana w paradzie nowojorskiej w 1948 r. Było to rodbierane przez Irlandczyków jako długo oczekiwany triumf ze względu na to,że ich przodkowie musieli walczyć ze stereotypami i uprzedzeniami w Nowym Świecie, do którego dawno temu przybyli.

Rozwinęli tu swoje własne tradycje i zwyczaje. Jednym z nich jest coroczne zabarwianie rzeki Chicago na zielono. Początki tego wydarzenia sięgają roku 1962, kiedy to pracownicy komórki   kontrolującej stopień zanieczyszczeń w mieście stosowali zieloną farbę do oznaczania odpływów ścieków. Wrzucono tak dużą ilość zielonych warzyw do rzeki, że uzyskała ona taki kolor na tydzień!


W obecnych czasach ze względów ekologicznych używa się tylko taką minimalną ilość warzyw, która pozwala na zazielenienie rzeki na kilka godzin. Irlandczycy czują się tego dnia jak u siebie, bowiem kolor ten obok harfy i koniczyny,jest najczęściej  kojarzonym symbolem  tego  obfitującego w zieleń kraju. Irlandia jest często nazywana Zieloną Wyspą bądź też bardziej romantycznie Szmaragdową (Emerald Isle).  Irlandzka zieleń ma podobno 40 różnych odcieni, co wyśpiewuje  Johnny  Cash w piosence “Forty Shades of Green”.  ;)

Irlandzcy emigranci z pewnością przczynili się do tego, że dzień ten ze spokojnego religijnego święta przekształcił się w wielki wybuch radości. Jednak aż do 1970 w Irlandii roku dbano o to, by niezwykle popularne przybytki rozrywki jakimi są tu puby pozostawały tego dnia zamknięte. Zwyczaj urządzania wesołych parad z pewnoscią wpłynął na spopularyzowanie dalszego świętowania w lokalach zamiast pozostawania w domach.

Obecnie irlandzki rząd oficjalnie traktuje dzień św. Patryka jako świetną okazję do promowania Irlandii na świecie. Corocznie w paradzie w Dublinie bierze udział okolo miliona uczestników, również w mniejszych miastach, a także wcale nierzadko małych wioskach, tradycja ta pozostaje nadal żywa.

Zwyczaj ten oprócz Irlandii jest również celebrowany w całych Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii. Co może zaskakiwać bywa także świętowany w tak odległych od Irlandii częściach świata jak Japonia, Singapur czy Rosja. Także w Polsce można 17 marca wybrać się na koncerty zespołów grających muzykę celtycką, obejrzeć występy tancerzy irlandzkich, czy nawet spróbować zielonego piwa.

Celtic Cross

Ten zabytek wystepujący licznie w Irlandii, Szkocji czy Walii od dawna mnie fascynuje, dlatego postanowiłam zgłębić dostępne o nim informacje. Krzyże celtyckie mają w sobie piękno, oryginalność i pewien rodzaj gracji, co czyni go unikatowym przykladem architektonicznym.

Choć krzyże te są pozornie podobne, to wielokrotnie właśnie dzięki tym detalom różnią się znacznie od siebie. Dawniej można było je zobaczyć głównie na cmentarzach i kościołach. Obecnie można je również spotkać  jako symbole ozdabiające irlandzkie rękodzieło, zwłaszcza biżuterię, ale również ceramikę i rzeżby.

Geneza pochodzenia krzyża celtyckiego nie jest jednoznaczna – istnieje wiele przekazów ustnych i legend, o których możemy się dowiedzieć z rozmaitych żródeł historycznych na temat zwyczajów i tradycji celtyckich.

Według jednej z legend św. Patryk podczas przekazywania nauk chrześcijańskich narysował krzyż w wyrytym okręgu na głazie, który symbolizował boginię księżyca. Pobłogosławił ten głaz, który w ten sposób stał się pierwszym krzyżem celtyckim.

Wprowadzając chrześcijaństwo na tereny Irlandii często łączono pogańskie tradycje Celtów z wczesnochrześcijańskim przesłaniem, aby pełniej połączyć  się z żyjącą tu społecznością.
Na pewno łatwiej było przekazywać swoje nauki i poglądy oraz zachęcać do ich przyjęcia poprzez niejako wkomponowanie się w istniejącą już kulturę.

Ówcześni mnisi prowadzili proste i skromne życie, odnajdując radość w kontemplacji i wdzięczności Bogu za cud stworzenia. Podobnie Druidzi oddawali cześć naturze, czerpiąc z jej dobrodziejstw i pozostając z nią w zgodzie. Duchowni dostrzegali to podobieństwo i zapewne stąd wynikał ich szacunek wobec symboli i tradycji celtyckich.

 

Wielu uważa, że krzyże celtyckie zostały po prostu wyryte w pogańskich stojących głazach Druidów, które miały znaczenie falliczne.  Dzięki temu straciły swoje pierwotne znaczenie I nabierały nowego, związanego z szerzeniem na tych terenach wczesnego chrześcijaństwa w IV w p.n.e.

Krzyże celtyckie wznoszone przez chrześcijan, czyli od ok. 6 w. p.ne. zostały już pozbawione tego pierwotnego pogańskiego znaczenia, gdyz rzeźbione były przez chrześcijań jako wyraz ich uwielbienia dla Boga. Taki symbol krzyża był przez nich znany i nie mieli oni już w zamyśle symboliki pogańskiej.

Liczne rzeźbienia, które pokrywają krzyże celtyckie zachwycają swoją różnorodnością. Są to nie tylko charakterystyczne dla wczesnych obiektów fantazyjne formy takie jak spirale, węzły, czy też bardziej rzeczywiste symbole różnych zwierząt. Te krzyże bowiem, które były wznoszone przez wyznawców chrześcijaństwa, bogate są oczywiście w rzeźbienia przedstawiające postaci i wydarzenia biblijne. Wyraźnie widoczne jest tu powiązanie starego z nowym.

Na pewno interesującym aspektem jest badanie znaczenia symboliki pogańskiej – najczęściej można spotkać się z wyjaśnianiem obecności okręgu w krzyżu jako wyrazu kultu słońca czczonego przez Druidów . Odkąd symbol ten ewaluował do obecnej postaci krzyża celtyckiego, koło jest najczęściej interpretowane jako symbol wieczności.

Symbolika krzyża celtyckiego może odzwierciedlać ludzkie pragnienie do zrozumienia i doświadczenia tajemnicy życia.

 Według zwolenników zachęcających do kontemplowania jego piękna, można w ten sposób pogłębić swą duchową świadomość. 

Spotkałam się z podziałem dotyczącym symboliki krzyża ze wskazaniem na znaczenie:

a)      Duchowe - cztery ramiona krzyża (zwłaszcza niskiego o równych ramionach) mogą symbolizować odpowednio: Boga/Boginię, Madrość, Naturę i  Osobowość. Ramiona krzyża spotykają się w jego centralnej części, a więc łączą się nierozerwalnie w jedność.

b)      Cykliczne – dotyczy zmienności pór roku: Celtyckie święta Samhain, Imbolc, Beltain, Lughnasadh prawdopodobnie odzwierciedlały zmienność I przemijanie życia. W ten sposób przypominano, by czerpać radość z tego, co oferuje nam w danym czasie natura.

c)       Czasowe  - oprócz zmienności pór roku, wygląd krzyża może symbolizować dzień i noc. Zwłaszcza, gdy weżmiemy pod uwagę obecność okręgu przedzielonego przez poziomą linię, to górna część okręgu przypomina wschód słońca, a dolna -  jego zachód. To może z kolei odpowiadać wzrastaniu naszej świadomości poprzez rozwijanie życia duchowego.

Podobnie można rozpatrywać symbolikę pionowej linii utworzonej przez ramiona krzyża niskiego bądź jego podstawę w przypadku krzyża wysokiego.

Być może zasadnym jest porównanie jej do osi czasu: przeszłości i przyszłości wraz z centrum krzyża symbolizującym teraźniejszość i stanowiącym niejako klamrę je łączącą.

Często chrześcijanie interpretują obecność okręgu w symbolu krzyża jako przesłanie, że znaczenie ukrzyżowania Chrystusa i jego zmartwychwstania jest ponadczasowe. Nie ogranicza się bowiem tylko do tych konkretnych wydarzeń z przeszłości, ale stanowi podwaliny wiary chrześcijańskiej, która przetrwała  wieki i przesłanie to jest aktualne rownież dla współczesnych ludzi. Generalnie okrąg przywołuje wielu z nas na myśl takie obrazy jak całość, pełnię i jedność.

Interpretowanie znaczenia poszczególnych symboli, jak i samego krzyża celtyckiego na pewno w dużej mierze bywa intuicyjne i wiąże się z osobistymi przekonaniami.

Dla mnie osobiście  jest to umiejętność dostrzegania w tych zabytkowych rzeźbach przede wszystkim bogatej i niewątpliwie ważnej dla tego kraju spuścizny kultury Celtów, którzy spotkali i w pewnym momencie zaakceptowali, a potem przejęli  przesłanie  podarowane im przez ówczesnych chrześcijan.

Wiadomości historyczne uzyskałam z materiałów źródłowych:
 ·         Avia Venefica: “Behind the Signs” 
·         Stephen Walker: “Celtic Cross History and Symbolism”